Loại khí mà nhiều người chỉ nghĩ đến khi nhắc tới những quả bóng bay trong tiệc sinh nhật thực chất lại đang trở thành một điểm yếu nghiêm trọng của toàn bộ ngành công nghiệp chip AI toàn cầu.
Với người dùng phổ thông, khí heli đơn giản là thứ giúp bóng bay lơ lửng. Nhưng trong các nhà máy sản xuất bán dẫn của Samsung, SK Hynix hay TSMC, heli là vật liệu không thể thiếu trong mọi khâu vận hành.
Khí này được dùng để làm mát các tấm wafer silicon trong quá trình sản xuất, hỗ trợ các công đoạn khắc và lắng đọng vật liệu, kiểm tra rò rỉ trong hệ thống chân không, đồng thời duy trì môi trường nhiệt ổn định cho công nghệ quang khắc EUV. Nếu thiếu heli, dây chuyền sản xuất chip hiện đại không chỉ bị chậm lại mà thậm chí có thể ngừng hoạt động hoàn toàn.
Vấn đề nằm ở chỗ, một biến động địa chính trị cách xa các nhà máy hàng nghìn km lại đang ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung khí này. Căng thẳng tại Trung Đông không chỉ gây gián đoạn vận tải mà còn làm ảnh hưởng đến các cơ sở sản xuất heli lớn nhất thế giới.
Hiện nay, Qatar đóng góp khoảng 30–36% nguồn cung heli toàn cầu, tương đương khoảng 63 triệu m³ mỗi năm. Khi cơ sở Ras Laffan phải dừng hoạt động, gần một phần ba nguồn cung heli của thế giới lập tức bị “xóa sổ”.
Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn bởi heli là nguyên tố không thể tổng hợp nhân tạo và cũng không có chất thay thế tương đương. Đây là loại khí duy nhất có thể thoát khỏi khí quyển Trái Đất vĩnh viễn – một khi đã mất đi là không thể thu hồi.
Heli được hình thành trong lòng đất qua hàng tỷ năm và thường được khai thác như sản phẩm phụ trong quá trình xử lý khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Vì vậy, khi Qatar dừng sản xuất LNG, nguồn cung heli cũng tự động bị gián đoạn. Trong ngắn hạn, gần như không có cách nào để bù đắp lượng thiếu hụt khổng lồ này.
Đối với ngành bán dẫn, vấn đề lớn nhất không phải là giá tăng mà là lượng tồn kho. Hàn Quốc hiện phụ thuộc tới 64,7% nguồn heli từ Qatar, trong khi Samsung và SK Hynix chỉ còn dự trữ đủ dùng trong khoảng 2–3 tháng. Đây lại là hai nhà sản xuất chủ lực cung cấp chip nhớ DRAM và HBM – nền tảng cho GPU AI, máy chủ và trung tâm dữ liệu toàn cầu.
Tình hình tương tự cũng xảy ra tại Đài Loan khi khoảng 69% heli được nhập từ khu vực vùng Vịnh. Điều này khiến TSMC cũng đối mặt với rủi ro lớn. Theo chuyên gia Phil Kornbluth, thế giới gần như không có khả năng thay thế phần nguồn cung đã mất.
Diễn biến giá cả đã phản ánh rõ sự căng thẳng: giá heli giao ngay đã tăng 70–100% chỉ trong hơn một tuần kể từ khi khủng hoảng bắt đầu. Nếu tình trạng này kéo dài, giá hợp đồng dài hạn có thể chạm mốc 2.000 USD cho mỗi nghìn feet khối.
Ngay cả trong trường hợp lạc quan nhất – khi tuyến vận tải được khôi phục ngay lập tức – chuỗi cung ứng vẫn cần ít nhất hai tháng để hồi phục do khoảng 2.000 container chuyên dụng đang bị mắc kẹt tại Qatar hoặc trên biển.
Điều đáng lo là thị trường công nghệ chưa cảm nhận rõ tác động ngay lập tức vì chuỗi cung ứng heli vốn chậm và kéo dài. Nhưng theo các chuyên gia, chính độ trễ này mới là rủi ro lớn nhất, bởi khi ảnh hưởng thực sự xuất hiện, có thể đã quá muộn để ứng phó.
Nguồn: genk.vn
